เครื่องถมเป็นงานประณีตชั้นสูงที่คู่กับคนไทยมาช้านานเป็นคุณค่าที่ได้จากราคาทองคำ ยังปรากฎในพงศาวดารว่าเครืองถมเป็นหนึ่งในเครื่องอุปโภคบริโภค ของไทย

ได้รับการถ่ายทอดมาจากโปรตุเกส เป็นชาวยุโรปคนแรกที่ได้รับพระบรมราชาณุญาติจากสมเด็กพระรามาธิบดีที่ 2 แห่งกรุงศรี ฯ
ชาวโปรตุเกสได้นำเอาขนบธรรมเนียมวัฒนธรรมตนไปเผยแพร่ที่ นครศรีธรรมราช เช่นการชนวัว เป็นการถ่ายทอดวิชาการทำเครื่องถมที่สำคัฯ เพราะทำให้ได้เป็นที่รุ้จักกันอย่างแพร่หลาย และเข้าสู่กรุงศรีอยุธยา

ต่อมาได้โปรดเกล้าให้เจ้าเมืองนครศรีธรรมราชให้จัดหาช่างฝีมือดีดเข้ามาเพื่อจัดทำเครื่องราชบรรณาสำหรับให้คณะทูตนำไปถวายสมเด็จพระสันตะปาปา

 

เครื่องราชที่ได้ถวายสมเด็ดพระสันตะปาปาเป็นกางเขนพร้อมราชสาส์นในหีบถมทอง ส่วนเครื่องราชบรรณาการที่ถวายพระเจ้าหลุยคือ หีบทองบรรจุม้วนพระราชสาส์น

เครื่องถมรุ่งเรืองมากในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ได้รับความนิยมในราชสำนัก มีการใช้สำหรับพระมหากษัทริย์ท่านั้น ส่วนขุนนางจะใช้แต่เครื่องถมเงิน

 

นอกจากจะใช้ในการอุปโภคบริโภค ยังใช้ในราชบรรณาการสืบมา จนถึงตอนนี้ยังแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์พระราชวังบักกิ้งแฮม  อลิซาเบธแห่งอังกฤษ และ ประธานาธิบดีแห่งสหรัฐฯ ได้เลือกบุหรี่ถมทอง และ ตลับแป้งกับแพทย์ให้กับ พยาบาลทั้ง 4 ได้ร่วมกันถวายการประสูติและอภิบาลในเมืองบอสตัน

 

สำหรับความนิยมอย่างแพร่หลาย สืบมาจากชาวเมืองนครศรีธรรมราชเป็นแหล่งช่างฝีมือ และ มีการประกวดประชันกนันเอง จนรูปแบบถูกพัฒนาในรวดลายที่สวยงามในระดับสูง มีน้ำยาที่ดำเงาสนิท เนื้อแน่น จนทำให้เครื่องถมที่ทำจากฝีมือชาวบ้านนครศีธรรมราช เรียกกันอย่างติดปากว่า ถมนคร กันจนมาถึงทุกวันนี้

สำหรับลักษณะงานที่ได้รับความนิยมอย่างมาก ว่ามีความเงาและมีลวดลายที่สวยงาม ไม่ว่าจะเป็นการเคาะ หรือ แผรีด ทำให้ความละเอียดของลวดลายนั้นแน่นยิ่งขึ้นมาก ถ้าสังเกตุจากด้านใน จะมีรอยสลักนูนขึ้นมา

ขั้นตอนการผลิตเครื่องถม

  • ต้องใช้เนื้อเงินไม่ต่ำกว่า 95% มาหลอมเพื่อให้เป็นแท่งหรือแผ่น และเอามารีดให้ได้ขนาดและความยาวที่ต้องการ จากนั้นนำมาตีเพื่อให้ความร้อนยังคงรูปทรงความโค้งหรือขยายออกตามความต้องการ
    การออกแบบลวดลายโดยการร่างแบบด้วยดินสอบนภาชนะ
  • ใช้สิ่วสลักให้พื้นของลายลึกต่้ำลงตามความต้องการ
  • ลงยาถม ใช้ไฟปานกลางแล่นเกลี้ยงเนื้อยาถามบนเครื่องเงินให้สม่ำเสมอทั่วกัน จากนั้นทิ้งไว้ให้เย็นแล้วใช้ตะใบถูเอายาถมส่วนที่มันเกินออก
  • ถมทองต้องเปียกโดยใช้ทองบริสุทธิ์หรือทองคำพิเศษเท่านั้น นำมารีดให้มันบาง ๆ และตัดออกเป็นชิ้นเล็ก ๆ ผสมกับปรอด จากนั้นบดให้ละเอียด
    ทาบนเครื่องเงินให้ทั่ว 2- 3 ครั้ง ไล่ปรอทด้วยความร้อนก็จะเหลือเนื้อทองที่ติดแน่น